Genel
Yazım Kuralları
A. BÜYÜK VE KÜÇÜK
HARFLER:
1.
Cümleler büyük harfle başlar.
Not:
Ancak rakamla başlayan cümlelerde rakamdan sonra gelen kelime büyük
harfle başlamaz.
Örnek:
1998
yılında ortaokulu bitirdim.
2.
Şiirlerde dizelerin ilk kelimesi büyük harfle başlar.
“Gidiyorum gurbeti gönlümde duya
duya
Ulukışla yolundan Orta Anadolu’ya.”
3.
İki noktadan (:) gelen kelimeler büyük harfle başlar.
Örnek: Okullarda şu dersler
öğretilmeye çalışılır: Edebiyat, Matematik, Din Kültürü....
4. Kişi adlarıyla, soyadları büyük
harfle başlar. Türkiye’de soyadlarının tamamı büyük yazılır.
Örnek: Orhan Veli KANIK,
Mustafa ATEŞ, Ayşe UÇMAZ...
5.
Takma adlar, lakaplar ve tarihi kişilerin adlarından önce gelen unvanlar, büyük
harfle başlar.
Ör: Deli
Ahmet, Salak Necmi, Fuzûli, Fatih Sultan Mehmet, Yüzbaşı Cengiz TOPEL.
Not:
Ancak akrabalık bildiren kelimeler, büyük harfle
başlamaz.
Örnek:
Ayşe
teyze, Ali enişte, Musa amca, Fahriye abla gibi...
6. Mektuplarda ve resmî yazışmalarda
hitapların ilk kelimesi de büyük harfle başlar.
Ör:
Sevgili kardeşim, Aziz dostum, Değerli arkadaşım.
7. Hayvanlara verilen özel adlar büyük
harfle başlar.
Örn:
Düldül, Rintintin, Sarıkız, Karabaş, Pamuk,
Minnoş...
8. Millet, boy, oymak adları büyük harfle başlar.
Örn:
Türk, Alman, İngiliz, Oğuz, Kazak, Tatar...
9.
Dil ve lehçe adları büyük harfle başlar.
Örn:
Türkçe, Arapça, İngilizce, Rusça, Oğuzca, Kazakça, Özbekçe...
10. Devlet adları büyük harfle başlar.
Örn:
Türkiye Cumhuriyeti, Amerika
Birleşik Devletleri, Azerbaycan Cumhuriyeti...
11.
Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını anlatan sözler ve dinle ilgili
kavramlar, büyük harfle başlar.
Örn:
Müslüman, Müslümanlık, Hristiyan, Hristiyanlık,
Hanefî, Şafiî, Katolik, Allah, Cebrail..
Not:
Ancak bazı dini kavramlar, büyük harfle başlamaz.
Bunlar
kalıplaşmıştır.
Örnek:
cennet, cehennem, sırat köprüsü, gayya kuyusu...
12. Yazı başlıkları veya kitap, dergi,
gazete isimleri büyük harfle yazılır.
Örn: Sabah,
Yeni Şafak, Milliyet, Sefiller, Küçük Ağa, Han Duvarları, Yaban ...
Not:
Ancak yazı başlıkları ya tamamen büyük harfle yazılır
ya da her kelimesi büyük
harfle başlar.
Örnek: ÖLÜM ÖLDÜ, Ölüm
Öldü.
Yazı başlıkları tamamen büyük harfle
yazılmışsa,
bağlaçlar da tamamen büyük harfle yazılır.
Başlıkların sadece baş harfleri büyük
yazılmışsa,
bağlaçlar küçük harfle başlar.
Örnek: ÖLÜM VE BİZ, LEYLA İLE
MECNUN, Ölüm ve Biz,
Leyla ile Mecnun gibi...
13. Ay ve gün adları normalde küçük harfle yazılır.
(nisan, mayıs, haziran, pazartesi, salı, cuma gibi) ancak belli bir
tarihi bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar.
Örn:
29 Ekim 1923, 15 Mart 1999
Pazartesi, 1998’in Temmuzunda İzmir’e gittim.
14. Dünya, güneş ve ay kelimeleri
coğrafya ve astronomi (gökbilim) terimi olarak kullanıldığında büyük, genel
anlam taşıdığında küçük yazılır.
Örn:
Dünyamızın uydusu Ay’dır.
(Ay, astronomi terimi)
Evin içine ay
girdi. (ayın ışığı)
Mevsimler
Dünya’nın dönüşüne göre oluşur. (Dünya, coğrafya terimi)
Bütün dünyayı
dolaştım, senin gibi birini bulamadım. (Her yer, mecaz anlamlı).
15. Mahalle, meydan, bulvar, sokak,
cadde isimlerinde geçen mahalle, meydan, bulvar, sokak, cadde kelimelerinin baş
harfleri büyük yazılır.
Örn:
Gaziantep Mahallesi, Yunus Emre Caddesi, Gül Sokak, Taksim Meydanı...
16. Kurum, kuruluş, işletme, kooperatif, ortaklık,
okul, birlik ve derneklerin adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.
Örn:
Şahin Sürücü Kursu, Millî Eğitim Bakanlığı, Tarım Kredi Kooperatifi, Aras Kargo, İmam-Hatip Lisesi, 1907 Fenerbahçeliler
Derneği...
17. İki kelimeden oluşan coğrafî isimlerden ayrı
yazılanlarda şu kurallar uygulanır:
a)
Birinci kelime başka bir yerleşim yerinin adı oluyorsa ve belirtisiz isim
tamlaması meydana getiriyorsa bu durumda her iki kelimenin de baş harfi
büyük yazılır. Anlam karışıklığını önlemek için baş harfleri büyük
yazılmalıdır.
Örnek:
Van Gölü (Van hem şehir, hem göl, hem canavar anlamına
gelir. Karışıklığı önlemek için “göl” kelimesi büyük
yazılmalıdır.)
Ağrı Dağı (Ağrı,
hem şehir, hem de dağ ismidir.)
Çanakkale Boğazı
(Çanakkale, hem şehir, hem boğaz, hem savaş ismidir)
Konya Ovası
(Konya, hem şehir, hem ova ismidir)
b) Eğer
birinci kelime sadece dağ, deniz, ova vb. adı ise o zaman birinci kelimenin
baş harfi büyük, ikinci kelimenin baş harfi küçük yazılır.
Erciyes dağı
(Erciyes denilince sadece dağ aklımıza geliyor.)
Ankara şehri
(Ankara da aynı)
Aral gölü (Sadece
göl ismi aklımıza gelir)
Tuna nehri
Meriç nehri
gibi...
18.
Yer adlarındaki Batı, Doğu, Güney, Kuzey, Kuzeydoğu, Güneybatı, Aşağı, Yukarı,
Orta, Küçük, Büyük, Eski, Yeni gibi kelimeler ayrı yazılır ve büyük harfle
başlar.
Örn:
Batı Anadolu, Doğu Anadolu, Kuzey Kıbrıs, Aşağı Mezopotamya, Kuzeydoğu Asya,
Yukarı Fırat, Büyük Menderes, Küçük Menderes, Orta Amerika, Eski İzmir, Yeni
Konya, Aşağı Ayrancı, İç Anadolu...
Not:
Ancak yön bildiren kelimeler bir bölge veya kelime
adından
önce gelirse büyük, sonra gelirse küçük yazılır.
Örnek: Kuzey Kıbrıs’a tatile
gittik.
Kıbrıs’ın kuzeyine
tatile gittik.
Doğu Anadolu’nun
insanı sıcakkanlıdır.
Anadolu’nun
doğusundaki insanlar sıcak
kanlıdır.
19. Öğretmen, doktor, doçent, profesör,
binbaşı, yarbay, general gibi görev ve unvan kelimeleri bir insan isminin önüne
gelirse, büyük harfle başlar.
Örn:
Öğretmen Ahmet, Doktor Ali, Doçent Şakir BAŞLAR,
Profesör Ali GELMEZ, Binbaşı İsmail BAYRAM, Yarbay Mustafa TUNÇ, General Mustafa
TAŞ...
20.
Levhaların ilk kelimesi rakamla yazılmış bir sayı adı ise ikinci kelime küçük
harfle başlar.
Örn: III. kat, 7. blok, 9. sınıf, X. yüzyıl...
B. SAYILARIN YAZILIŞI
İLE İLGİLİ KURALLAR:
1.
Sayılar, rakamla veya yazıyla yazılabilir. Ama bir yazı içinde genellikle yazı
ile yazılması uygun olur.
Not:
Ancak,
sayılar yazıyla yazıldığı zaman her kelimenin
ayrı yazılması
gerekir.
Örnek: 78: yetmiş sekiz,
96: doksan altı, 1999: Bin
dokuz yüz doksan dokuz.
Sadece bankalarda, senetlerde ve para ile
ilgili
işlemlerde sayılar bitişik yazılır. Sayıların
başına ve
sonuna – işareti konulur. Sayılardan sonra
gelen Dolar
($), Mark (DM) gibi işaretler de ayrı
yazılır.
Örnek:(senetlerde) –birmilyonikiyüzbin-
şeklinde
yazılır. 10 $, 100 DM gibi..
2. Rakamla yazılan sayılar ek alırsa,
kesme işareti konur.
Örn:
1945’ten, 23’te, 200’e, 20’ye...
3. Rakamla yazılanlar, sayıların
okunuşlarına göre ek alır. Okunuşu sesli ile bitenlerde ek ile sayı arasına
kaynaştırma harfleri girer.
Örn:
2’ye, 7’şer, 6’sı...
4.
Okunuşu sert sessizlerle biten rakamlardan sonra gelen ekler de sertleşme
kuralına uyar.
Örn:
1970’te, 60’tan, 23’te, 1940’tan, 5’ten...
5.
Sayılardan sonra gelen (ncı) eki, sayının okunuşuna göre değişir. Hem nokta, hem
de (ncı) eki olmaz. Çünkü ikisi de aynı anlamı içermektedir.
Örn: 7’inci (yanlış)
è 7. (doğru), 7.nci (yanlış)è
7’nci (doğru).
C. TARİHLERİN YAZILIŞI
İLE İLGİLİ KURALLAR:
1.
Tarihler şu şekillerde yazılabilir:
a) 30
Haziran 1998
b)
30.06.1998
c)
30/06/1998...
* Bu
yazılışların içinden en yaygını a ve b şıklarıdır.
2. Tarihlerin yazılışında “gün – ay –
yıl” sırası izlenir.
D. KISALTMALARIN
YAZILIŞI İLE İLGİLİ KURALLAR:
1. Kısaltmalarda genellikle kelimenin ilk iki veya
üç harfi alınır.
Örn: İst., Ank., Alb., (Albay), Md. (madde)
2.
Tek heceli kelemelerin kısaltmalarında ilk harf kullanılır.
Örn: c.
(cilt), a. (ad), s. (sayfa)...
3.
Özel isimler kısaltılırken baş harf büyük olur.
Örn: İzm., Ank., İst.
4. Kurum ve kuruluş adları kısaltılırken,
bu adları oluşturan kelimelerin baş harfleri alınır ve aralarına nokta
konulmaz.
TBMM
(Türkiye Büyük Millet Meclisi)
TCK
(Türkiye Cumhuriyeti Kanunu)
TZDK (Türkiye Zirai Donatım Kurumu)
TDK (Türk Dil Kurumu)
EĞİT-SEN
(Eğitim Sendikası)
TÜM-BEL-SEN
(Tüm
Belediyeler Sendikası)
PTT (Posta
Telgraf Telefon)
5. Kısaltmalardan sonra gelen ekler,
kesme işareti (‘) ile ayrılır ve ekler kısaltmanın okunuşuna uyar.
Örn:
Yanlış Doğru ‘
TBMM’ne TBMM’ye
TEK’na
TEK’e
TV’da TV’de
TDK’na TDK’ya
Not:
Son yıllarda kısaltmaların okunuşunda bazı yanlışlıklar yapılmaktadır. Mesela
CHP kıskısaltmasını “cehepe” yerine
“cehape” şeklinde okumaktadırlar. Aynı
şekilde HBB
kısaltması “hebebe” yerin “eyçbibi” veya “haşbibi”
şeklinde
okunmaktadır. NTV: entivi gibi. Unutmayalım ki, Türkçe’de
her sessiz harf, önüne –e- sesi getirilerek okunur.
.gif){kind=small}